TemposDixital

Semella que a dirección da CRTVG saca por fin a concurso as 220 prazas proxectadas polo Bipartito. Faino nun contexto de división entre os traballadores e traballadoras do ente, tal e como analizaba o autor deste artigo publicado no mes de xuño en TN.

Previsiblemente antes do apagamento analóxico quedará aprobada a Lei Xeral da Comunicación Audiovisual. É unha lei sumamente importante e non augura nada bo. Incide directamente na calidade da nosa democracia e nos valores públicos de convivencia. É dicir en todo o sistema de valores ao servizo do ben público ao que deben someterse os medios de comunicación en xeral, sexan públicos ou privados, e aínda con máis razón os audiovisuais, polo seu maior impacto social e por depender de licenzas de concesión pública, consecuencia derivada da necesidade de regular o espazo radio-eléctrico. É unha lei orgánica porque afecta a dereitos protexidos pola Constitución Española especialmente no seu artigo 20 sobre o dereito á información da cidadanía. Despois veremos con todo que, sendo orgánica pola razón exposta, os dereitos dos cidadáns non os contempla no seu articulado máis aló das obrigadas cautelas aos horarios de protección infantil. A concepción de espazo “de servizo público” inherente a toda televisión pública ou privada é substituída por outra que contempla exclusivamente a administración do “mercado audiovisual” e a regulación esperada dun “ben público” vese sometida a unha liberalización pura e dura do sector ao que se lle autoriza case todo sen esixírselle escasamente nada.

Foron longos anos reivindicando a necesidade de regulación do servizo audiovisual. Entre eles, xeracións de profesionais desde as radios e televisións públicas, voces autorizadas do constitucionalismo, académicos de moitas ramas da comunicación, sindicatos de xornalistas ou outros xeralistas desde as súas federacións de comunicación, asociacións de consumidores, algún colexio de xornalistas; asociacións de comunicadores do terceiro sector (1), é dicir de iniciativas sociais sen ánimo de lucro, que tamén buscan o seu espazo comunicativo. Mostráronse permanente e tenazmente coincidentes en denunciar a anomalía que representaba para un estado europeo como España permanecer tras tantos anos de convivencia democrática sen regulación ningunha da comunicación audiovisual e sen unha autoridade na materia que velase polo cumprimento desa regulación.

Excepción europea de escándalo que sobrevoou polos sucesivos gobernos, desde Adolfo Suárez a José Luís Rodríguez Zapatero, con total indiferenza ou desprezo desde as esferas do poder. Tamén é verdade que sen unha presión social que fixese da cuestión unha caixa de recrutas para gañar ou perder eleccións, algo que parece ser finalmente o único que empuxa a actividade política. Isto foi até a data unha destas diferenzas coa nosa contorna democrática que desde fóra contribúe a alimentar a sospeita de que a transición democrática española, presentada como tan exemplar, mantén algunhas carencias de vulto e non só nos seus índices de paro ou na súa estrutura produtiva.

Promesas incumpridas

José Luís Rodríguez Zapatero presentouse a candidato á presidencia cun discurso coherente en materia de políticas de comunicación. Non era  pura intuición senón un xuízo baseado en compromisos concretos e explícitos. Naquel momento exercía, o que asina este artigo, o cargo de secretario xeral da Federación de Sindicatos de Xornalistas (FeSP) e como é habitual escribímoslles aos candidatos ás eleccións pedíndolles compromisos concretos ás nosas reivindicacións. (…)

A primeira lexislatura da súa presidencia supuxo a creación do Consello para a Reforma, un itinerario lento pero ben orientado. Zapatero cumpriu no referente á reforma de RTVE o seu principal obxectivo. Aprobouse finalmente a súa lei acorde co informe do expertos pero cunha medida engadida que xa acendía moitas alarmas. A redución de máis do 40 por cento do persoal de radio e televisión con criterios de xubilación a partir dos cincuenta anos de idade, mutilando a xeración máis comprometida e experimentada das súas redaccións. Quizá sobrase xente na mastodóntica  estrutura de radio-televisión pública pero facelo antes de definir o novo proxecto e cunha grave fractura xeracional, que baleiraba as redaccións de experiencia, non deixou de ser unha insensatez.

Pasaron os anos e vimos uns borradores de proxectos lexislativos interesantes para o conxunto do sector audiovisual e para a creación da autoridade reguladora, derivados do informe da Comisión de Expertos coherentes coa nova lei de RTVE. Con todo terminou a lexislatura, os proxectos conxelados e a promesa de que na lexislatura actual entrarían rapidamente a debate, posto que xa existía un amplo consenso que facilitaba a súa aprobación. Supúñase que o consenso articulábase ao redor dos proxectos coñecidos. Polo camiño tomábanse iniciativas cando menos sorprendentes. Por exemplo, a de outorgar licenzas para dúas novas cadeas privadas, Catro (para Prisa) e A Sexta (para Mediapro), coa explicación de ampliar a pluralidade do sector privado, moi decantado á dereita con Antena3 (Planeta-Agostini) e Telecinco (Mediaset, ou sexa Berlusconi). Todo iso mentres se anunciaba que a TDT comportaba a ampliación de oferta con múltiples por catro de cada licenza pública ou privada.

Xiro doutrinal

E chegamos ao último ano con decretos-lei sorprendentes e tramitados de urxencia que dan como feitos consumados aspectos fundamentais do que debía regular a posposta lei xeral do audiovisual e que representan un xiro na orientación lexislativa por camiños doutrinais de natureza distinta e até oposta á que se seguía até a data. Primeiro permitindo fusións entre distintas empresas concesionarias, o que contradí a teoría da pluralidade exhibida para conceder novas licenzas. Segundo, renunciando á publicidade en Televisión Española a pesar de que a súa recente lei prevía un financiamento mixto e que xa se aprobou un primeiro contrato-marco plurianual que, trala supresión publicitaria, queda no aire. Isto significa un cambio de rumbo, unha rectificación sobre a marcha, que Enrique Bustamante, un dos expertos da Comisión para a Reforma, atribúe á presión “dos grupos privados máis duros, como Vocento e Mediaset, co apoio dos seus lobbies  como UTECA (Unión de Televisións Comerciais Asociadas) e a Asociación da Prensa de Madrid”. (3)

Un terceiro decreto-lei autoriza a TDT de pago, o que levantou moito balbordo entre operadores de televisión, por razóns puramente tácticas de estar máis ou menos preparados cós seus competidores e atribuíndo ao Goberno a vontade de favorecer a Mediapro, que estaba en disposición de emitir de inmediato a partir do control de dereitos deportivos e despois de todas as batallas legais emprendidas e perdidas por Sogecable. Sogecable e Mediapro estaban a pactar o fin da segunda guerra do fútbol e falábase mesmo dunha posible fusión. Nestas, o decreto parecía romper as negociacións en curso e favorecer que Mediapro lanzase de inmediato a súa cadea Gol. Á marxe desta loita de intereses mercantís, parecía razoable que dentro das novidades que ofrece o mercado dixitalizado se contemplasen as canles de pago. Pero tamén parecía razoable que isto se aprobase no marco da nova lei do audiovisual e non para cobrar o partido do próximo domingo.

E nestas chega cunha urxencia desmedida o tan esperado proxecto de Lei Xeral do Audiovisual, con tramite de urxencia, sen paso polo plenario do Parlamento, tratado só na comisión constitucional e en plenas vacacións parlamentarias de inverno, sen oír a case ninguén dos que propuxemos non menos de 600 emendas, e pasado ao Senado para que lle dea o visto e prace, consagrando o xiro doutrinal dos seus contidos e bendicindo a fervenza de decretos lei precedentes.

Efectivamente consagra a posibilidade de fusións entre operadores españois, comunitarios e extracomunitarios con condicións, alterando o equilibrio que as concesións de licenzas deben pretender. De aquí que o futuro máis inmediato, e por longo tempo garantido, do sector privado pasará polo liderado de dous grupos empresariais con maioría de capital e decisión italianos. Tamén se asume o decreto que elimina a publicidade da televisión pública e establece un canon que deberán achegar o conxunto dos operadores privados de televisión e de telecomunicacións, para o seu financiamento. Os operadores privados xa levantaron a voz en contra porque poida que o canon sobre beneficios non compense o suposto aumento de ingresos derivados da repartición da publicidade de TVE. Alguén pensou que pasará con ese canon o día que todos os operadores declaren perdas ou escondan beneficios? Os operadores de telecomunicaciones din non ter nada que ver co mercado televisivo e que non lles corresponde pago ningún por estes conceptos. Poida que algunha sentenza recente en Francia contra esta fórmula de financiamento que Sarkozy tentou implantar e que España está mal imitando, lles dea a razón. Tamén a Comisión Nacional de Telecomunicacións, sendo un organismo gobernamental, critica a fórmula. A verdade é que o financiamento da radio-televisión pública queda no aire e cunha falta de concreción alarmante que fai sospeitar que unha vez perdido o control político directo xa poden abandonarse os medios públicos á súa sorte, cuns medios privados que finalmente decidirán que financiamento recibirá o sector público coas súas achegas.

O grave é que todo naceu dicindo que imos facer como en Francia, que suprime a publicidade da televisión pública. Pero resulta que Francia non eliminou a publicidade senón que a derivou a diversas franxas horarias, onde concentra a mellor programación ou a de maior audiencia cunha redución global notable. O que pretende cobrar dos operadores privados de televisión ou de telecomunicacións é unha compensación equivalente á publicidade desaloxada, manténdose, con equilibrio distinto, o dobre financiamento. Aquí oímos a música e tirámonos á piscina, renunciando a un mercado publicitario ao que o modelo francés non renuncia.

(…)

O artigo completo pódese consultar no nº154 de TN, de marzo de 2010.

As radios comunitarias han mostrado o seu rol esencial na resposta humanitaria fronte ao terremoto e os maremotos que golpearon Chile o 27 de febreiro. Unhas 100 pequenas radios locais están situadas en zonas
que foron gravemente golpeadas polo movemento sísmico. Moitas de entre elas seguiron transmitindo co obxectivo de asegurar información de emerxencia a pesar de contarse entre os damnificados.

As redes de radios comunitarias de Chile de denuncian o colapso do sistema privado de comunicacións do país. Chaman á solidariedade internacional para a reconstrución da radiofonía de carácter comunitario e cidadán e demandan ás futuras autoridades o establecemento de políticas públicas para o seu fomento.

A batalla das caixas líbrase na prensa galega e case todas as cabeceiras tomaron partido, a favor ou en contra da fusión. De novo o localismo.

Cada vez hai máis cidadáns que toman conciencia da situación, e se amosan sensibles respecto das manipulacións mediáticas, convencidos de que, por paradoxal que pareza, nunca como agora vivimos nun estado de tanta inseguridade informativa. Prolifera a información, pero sen garantías de fiabilidade. A cidadanía é vítima do xornalismo especulativo e do que utiliza os códigos do espectáculo en detrimento do xornalismo de información.

Aos medios de comunicación debémoslles dalgún xeito que a violencia de xénero saíse do privado e hoxe se considere un problema social. Facendo caso daquela máxima de que só existe o que sae nos medios, o testemuño de Ana Orantes nun talk-show da televisión andaluza describindo os comportamentos vexatorios e misóxinos do seu marido que levaba corenta anos aturando foi o punto de inflexión para que, a finais dos 90 e por vez primeira na nosa contorna, a violencia ‘existise’.

A prensa obtén importantes beneficios económicos do comercio sexual. A través dos anuncios por palabras da sección de ‘Relax’ as cabeceiras galegas ingresan cada ano uns cinco millóns de euros. A pesar de que dende o Congreso dos Deputados se instou a retirar esta publicidade, e dende o Plan Integral de loita contra a trata de seres humanos con fins de explotación sexual se fala de promover o control destes anuncios, os xornais néganse a renunciar a ela. Iso si, cunha dobre vara de medir, nas súas informacións denuncian a prostitución.

Nun escenario mediático adverso, o nacionalismo galego apostou polo xornalismo dixital: un espazo virxe, con lectores novos e baixos custos. Porén, Vieiros, GZNación e A Nosa Terra Diario non responderon ás expectativas de impacto social, ao tempo que atravesaron problemas económicos ou laborais. O 1 de marzo puxo ao descuberto, tal e como se defende neste artigo, a incapacidade do nacionalismo galego para construír unha rede de medios de comunicación afíns.