TemposDixital

Partiamos dunha sensación de desgaste, de que pouco resta por probar para facer deste día unha celebración compartida e vivida intensamente. A calor da conversa fíxonos ver que, como deixou escrito o homenaxeado este ano, a forza do noso amor non pode ser inútil.

Nova vida ao feliz invento
Que pensará Don Paco del Riego do que deu de si a súa idea de adicarlle un día ao libro galego? Ninguén dubida que foi fundamental para o desenvolvemento da cultura galega nos case cincuenta anos transcorridos desde aquel ano fundacional de 1963. Euloxio Ruibal considera indiscutíbel o éxito da celebración. “O que medrou o sistema literario galego desde aquela non podería ter sido sen o Día das Letras Galegas”. Luís González, “Foz”, achega un detalle pouco coñecido. “Paco del Riego escolleu o dezasete de maio, o día no que veñen asinados os Cantares Gallegos, pero tamén o aniversario da constitución das Irmandades da Fala. E non creo que iso se lle escapase á súa cabeza que está aínda moi ben”. Desde a súa orixe, a celebración tivo unha orientación claramente política, aínda que o momento recomendase centrala no aspecto máis cultural. Nesa liña, Branca Novoneyra lembra como seu pai traballou intensamente nos días lindeiros co 17 de maio, porque “a súa visión era traballar nun pobo cunha conciencia nacional mínima, no que é moi importante unha celebración e unha reivindicación da lingua e da escrita, como é o caso das Letras”. Na cativa repercusión social atopa Bragado o problema. A diferenza do 23 de abril, onde a sociedade catalá se mobiliza de xeito masivo, o Día das Letras non conseguiu converterse, como quixera Del Riego, “nunha data de orgullo para a cidadanía galega”. Por iso, sen negar todos os elementos que fan da conmemoración imprescindíbel, “temos que darlle unha volta”.
Cal pode ser a causa dese afastamento da sociedade? Bragado pensa que “a Academia puido caer nunha certa ritualización da celebración, á que non foi alleo o goberno galego, especialmente os do PP, que non axudaron a popularizar a data”. Os medios de comunicación (os comerciais, puntualiza) terían sido cómplices desa liturxización. “Algúns anos sacaban as portadas en galego ese día, agora se cadra atopamos sorpresas. Sacan un suplemento, porque é o único día no que os editores poñemos publicidade; unha sorte de imposto revolucionario que temos”. Euloxio, quen, dadas as diferenzas entre as sociedades galega e catalá, considera inxusta a comparación co Sant Jordi, insiste en que non se pode falar de fracaso da celebración, dada a cantidade de actos que se celebran ao seu redor. Respecto da ritualización da data, achega unha nova perspectiva ao problema, sen negalo. “Que pode facer a RAG no Día  das Letras? Pois un acto académico. Nos últimos anos estase organizando ademais un congreso ao redor da obra e da vida do homenaxeado. Os países, sobre todo os que están na nosa situación (desprotexidos, minorizados) necesitan máis ca outros de ritos. Necesitan xuntarse, reforzar ideas comúns, porque estamos en pleno proceso de construción da identidade, e temos demasiados atrancos”. Unha idea na que coincide Foz: “Non sei por que nós temos que desmitificar a Breogán ou Pardo de Cela, cando os españois mitifican Viriato, pastor lusitano, ou o Cid, un mercenario inventor do cheque sen fondos como ben saben os xudeus de Carrión. Os que queren desmitificar, que comecen por eles”. Máis alá do elemento simbólico, e volvendo á problemática sobre o alleamento social do Día das Letras, Euloxio exculpa a Academia, cuxa función se limita á escolla da figura homenaxeada. “A RAG propón e é a sociedade a que ten que poñelo a funcionar. E os gobernos, que teñen a obriga, que non están a cumprir, de defender e promover a cultura galega”. Nel Vidal coincide na exoneración á Academia de responsabilidade no que el denomina “rutinización” da conmemoración. “Todos sabemos o que se vai facer, ano tras ano. Cambia a autora ou autor pero os concellos fan actos seguindo un esquema coñecido (conferencias, maratóns de lectura, compra de libros para repartir…); Política Lingüística fai a mesma exposición cambiando o autor todos os anos; os movementos de defensa da lingua convocan a mesma manifestación… Unha falta de imaxinación da que somos responsábeis todas e todos. Temos que cumprir, se queremos que algo cambie, un papel máis activo e imaxinativo”.
…
Reedicións e revisións, máis compromiso ca negocio
En contra do lugar común, as Letras Galegas non constitúen un negocio. Tampouco para as editoras. “O mesmo que se considera popularmente, e moitas veces dino os responsábeis políticos, que o libro galego é un sector subvencionado, considérase que os libros que se publican arredor do autor homenaxeado son todos subvencionados ou son enormes negocios”. Explica Bragado que, malia o esforzo por aproveitar a prescrición escolar dos libros editados, “non conseguimos o obxectivo fundamental, que Novoneyra por exemplo presidise este ano as cifras dos libros máis vendidos en galego”. Pedreira insiste no seu desánimo respecto do seu gremio. “Non hai compromiso, non só no día das letras; o resto do ano ocultan o libro galego dos escaparates. Tamén nas feiras do libro, que acaban de eliminar a obriga de ter o 30 por cento de libro en galego”. Por iso Mercedes non entende que se acuse de oportunismo aos axentes culturais que aproveitan a figura homenaxeada para colocar as súas obras no limitado mercado cultural galego. “Sempre saudarei toda produción que provoque o 17 de maio, independentemente do seu formato, por suposto sempre respectando a obra do autor escrupulosamente”. Sobre iso pode falar Branca Novoneyra, nun ano no que á súa familia lle están a chover as propostas desde distintos ámbitos da creación. “Traballamos, desde antes de comezar o ano, para que a súa obra sexa reeditada tal e como el quería. Porque Uxío deixou pechado todo o que quixo dicir. Aínda que con boa intención, algunha xente traballa desde a simplificación e o reducionismo da figura das letras. Este ano nós quixemos evitar iso, e se houbo que bloquear proxectos, bloqueáronse. Aínda así, colaboramos coa maior parte da xente que presentou proxectos rigorosos, e sobre todo coas editoriais, porque o que nos interesa é que a figura de Uxío quede nas súas obras. Nalgúns momentos tendeuse a esvaecer a figura das letras sobre a súa biografía, cando realmente o que hai é que lela. As nosas xeracións teñen que facer a relectura actual que non se podía facer hai 50 anos. Non é o mesmo falar de Os eidos agora que hai 30 anos”. Outra cuestión complexa é a xestión dos dereitos de autor, máis nun caso como o de Novoneyra, que finou hai só dez anos.”Parece que porque son as letras galegas a figura é de todos. E neste caso non é así; é un autor cunha propiedade intelectual moi clarificada, e a familia mirou moito que a súa palabra estivera axustada ao que el quixo, porque consideramos que é a única forma de que esta persista e que sexa un referente potente e activo para a sociedade, máis aínda neste ano”.

O texto completo da tertulia pódese consultar no nº156 de TEMPOS Novos, de Maio de 2010.

Empeza a ser costume que a conversa empece pola reflexión ontolóxica. Se cadra é unha necesidade compartida, se cadra é a grande eiva das dinámicas culturais galegas: debátense moito as conxunturas, as políticas e as actitudes, mais case nunca as esencias. E con máis frecuencia da que pensamos, na concepción do problema subxacen as diverxencias, mais tamén as solucións aos problemas. Comezou así este encontro entre persoas de distintas xeracións que viven o folk desde ópticas varias. As súas visións, lonxe de ser irreconciliábeis, acaban por complementarse. Mais, póndonos ortodoxos, o avance require conflito. Require falar e escoitarse. Un san costume do que, polo que vimos, ten adoecido o sector do folk galego.

Mais, que entendemos por música folk? Hai unanimidade en que non paga a pena molestarse en marcar canons ou delimitar fronteiras. Xoan Manuel parafrasea a Fausto, cantor portugués, quen dicía que “o importante é a alma da canción”. Quique lévanos ás entrañas dun termo de orixe xermana, acuñado polos románticos e exportado ao contexto inglés no século XIX, ironicamente, por un anticuario. Un termo que fai referencia ao folclore, á cultura transmitida oralmente. “Folk é toda música que fai o pobo, que o pobo convirte en popular, que asume e interioriza”, define Ugia.

…
Definición ampla, a dunha música que “incorpora raíces da tradición musical dun país”, segundo Quique, e que se amplía aínda máis no  momento en que a industria irrompe. Así, o termo popularizouse para a música da man dos cantantes de rock-folk dos Estados Unidos, nomeadamente Bob Dylan. En palabras de Ugia, “se o folk en Galiza se levanta é porque América levantou o folk, comercialmente”.
…
En todo caso, a peripecia do folk galego foi particular e tivo que ver cunhas circunstancias históricas concretas. E políticas, pois como refire Xoan Manuel, “tivo que haber unha toma de conciencia nacionalista para que Emilio Cao e os que despois forman Milladoiro se decantaran pola música tradicional”.

…
Naquel momento, conta Quique, o folclore tradicional estaba “deostado polas elites culturais e da esquerda, identificábase coa Sección Femenina, a encargada durante todo o período franquista de conservar o folclore, desprovisto da súa compoñente de identificación nacional”. Tiveron que aparecer Fuxan os Ventos en 1972, unindo textos reivindicativos e unha base musical de inspiración tradicional, para que “se aceptase que a música de inspiración tradicional ten un valor na formación dunha identidade e na vindicación dun país”.

…
Naquel momento, o folclore tradicional estaba “deostado polas elites culturais e da esquerda, identificábase coa Sección Femenina, a encargada durante todo o período franquista de conservar o folclore, desprovisto da súa compoñente de identificación nacional”. Tiveron que aparecer Fuxan os Ventos en 1972, unindo textos reivindicativos e unha base musical de inspiración tradicional, para que “se aceptase que a música de inspiración tradicional ten un valor na formación dunha identidade e na vindicación dun país”.

…
Quique considera que a partir dos pioneiros dos setenta, “abriuse un abano case ilimitado, no que hai xente que está compoñendo música moi apegada ao rigor dos estándars tradicionais, e outra que está facendo cousas moi evolutivas e moito máis experimentais, nas sonoridades que contornan o  free jazz ou o rock progresivo, e con instrumentos tradicionais… Hoxe é o momento de maior diversidade de propostas.”

…
É inevitábel que as influencias vitais e musicais dos máis novos sexan distintas das dos precursores. Unhas influencias que non sempre serían positivas, polo menos no que respecta ao instrumento de Xaquín, a gaita. “Os gaiteiros de antes tocaban a dedo pechado. Agora os instrumentos evolucionaron, pero con moitas influencias idiomáticas. É como falar en galego con acento irlandés ou escocés. Eu métolle acento da terra, pola sinxela razón de que non o sei manexar como fan eles. Non tiven esa escola”.

…
Xaquín, como boa parte da súa xeración, foi autodidacta, e dálle a razón a Ugia cando di que “hoxe os músicos tocan mellor que nos setenta”. Ela pon o exemplo da súa experiencia na Central Folque, que hoxe resiste a pesar da retirada das axudas da AGADIC.

…
Mais, se a formación dos creadores é determinante, tamén o é a dos ouvintes. Ou máis precisamente, dos “escoitadores”, pondo o acento na necesaria actitude activa que comporta a existencia dun público, e que pasa polo coñecemento. Un labor que tería sido gravemente descoidado polos medios públicos galegos, aqueles que tiñan da súa man asumilo. “Levamos case trinta anos de autogoberno facéndonos contraprogramación cultural”. Xosé Ramón teno claro: “Se aos artistas galegos nos deran dúas horas diarias de televisión,  recibiríannos de brazos abertos en todas as aldeas galegas”

…
As vertentes comercial e creativa non sempre van da man, e menos no caso galego.
Porén, certos movementos fan pensar na consolidación dunha pequena industria propia. A pesar do ton queixoso nalgúns momentos da conversa, hai motivos para o optimismo e a autoestima dun sector feito a si mesmo. Como destaca Quique, “a industria musical galega nace arredor do folk”

…
O tardío nacemento dunha industria musical propia tería causas históricas claras. Seguindo coa analoxía coa patria dos Chieftains, o argumento de Xoaquín é gráfico. “Alí nas moedas non teñen o rostro de ninguén, teñen unha arpa”. A música é, para os irlandeses, o símbolo da súa independencia e é labor do Estado promovela. Algo que non tería ocorrido no noso país, como consecuencia da carencia de institucións propias.

…
Ugia fai referencia aos catro anos do bipartito como un punto álxido, onde se trazaron unhas liñas estratéxicas para a internacionalización do sector. “Galiza chegou a determinados escenarios internacionais, alí estivemos, un grupo ou outro”. Quique valora tamén positivamente a política do bipartito para a promoción exterior, aínda que non lle queda claro se o que subxacía era unha “perspectiva industrial, ou de exportar unha imaxe de país.”

…
Son pasos que están dados e, considera, non hai volta atrás. E hai que seguir pelexando para mellorar as cousas. “Como tamén houbo que pelexar co bipartito, que fixo cousas perfectíbeis, como sempre cando se está empezando”. Nesa liña, Xosé Ramón, que asume que se puxeron as bases de moitas cousas porque “viñamos do ermo total”, recoñécese pouco entusiasta do goberno anterior, do que critica que fixo “moita política fóra do DOG”, exercendo un papel de programador que non lle competía. “A consellería ten que promocionar a música galega, poñela a disposición dos programadores, e non facer dirixismo en función de certas afinidades”.

…
No que respecta á estruturación do sector do folk galego, para Quique a chegada do bipartito foi determinante, ao “abrir unha vía clara de interlocución que propiciou a unidade empresarial”, traducida na constitución de dúas asociacións, AGEM e AGAPHONO. Unha conquista que tería acabado coa dinámica clientelar anterior, e que, insiste Quique, non ten marcha atrás. A administración actual vese na obriga de recibilas. Precisamente, o actual responsábel do AGADIC, Juan Carlos Fasero, formaba parte da directiva destas dúas asociacións empresariais, o que para Quique é unha boa nova, “ de entrada”. Ugia critica a súa indefinición até o momento. “Xa pasaron uns meses e aínda non vin nada en papel”.

O texto completo da tertulia pode consultarse no número 153 da revista TEMPOS NOVOS.

Coa vocación de recuperar o san costume da conversa, do intercambio sosegado de ideas arredor da mesa dun café, xuntamos a persoas de distintos ámbitos culturais para abordar unha cuestión que está a xerar unha certa inquietude: o que vai significar este Xacobeo, e que podería significar este tipo de eventos, para a promoción e posta en valor da nosa cultura no mundo.

Non é a primeira vez que o CGAC cambia coordenadas. O Centro tennos acostumados a viraxes traumáticas. Foino a substitución da súa primeira directora, Gloria Moure, e tamén o último cambio na ponte de mando, coa fin do bipartito e a consecuente saída, salferida de polémica mediática e política, de Manuel Olveira. Ao longo dos seus dezaoito anos de existencia, a derrota do chamado buque insignia da arte galega devalou da política de grandes exposicións de Morue, á discreción de Fernández Cid e á aposta por explotar a vertente do centro de arte como eido para a produción de Olveira. Miguel von Hafe, o primeiro director elixido por concurso público, muda de novo o rumbo, ancora na idea de museo, e afástase da liña trazada polo seu antecesor. Sometemos a debate o presente e o futuro do CGAC.

Xaime Subiela: Cal é a situación da corrupción en Galicia e en España? Cales son as tendencias e cal a evolución?  

Xosé Manuel Sabucedo: Se facemos historia, veremos que a corrupción está omnipresente. Que teña visibilidade, porén,  depende de que os contextos favorezan a súa aparición pública. É difícil comparar se hai agora máis ou menos corrupción ca antes, porque os únicos elementos obxectivos empíricos aos que nos podemos remitir son datos como as sentenzas xudiciais ou os asuntos que foron sacados á luz pública,   e o feito de que existan sentenzas, de que os medios publiquen ou non asuntos relacionados coa corrupción, depende da sensibilidade do momento. O que si hai é a percepción xeneralizada de que estamos vivindo unha época de gran corrupción política. No informe de Transparencia Internacional de 2009,  nun baremo de 1 a 5, os cidadáns consultados situaban, segundo as súas percepcións, a existencia de corrupción dos partidos políticos en 3,4 puntos de media; en 3,5 no caso das empresas e en 3,6 nos medios de comunicación. En España, o 54% da poboación considera que a corrupción vai ser maior nos próximos tres anos, e o mesmo pensan, en relación cos seus respectivos países,  o 69% dos alemáns, o 59% dos suecos e o 72% dos británicos.
María Bastida: É difícil que todos entendamos do mesmo modo o que a corrupción é. Hai heteroxeneidade nos tipos de corrupción e nas prácticas. A relatividade é un problema engadido para poder facer medicións. Non podemos xulgar do mesmo xeito o concepto con independencia da cultura, do país, do sistema político. Prefiro pensar que esta non é unha época de gran corrupción política. É un asunto candente, de moda. A percepción é un concepto absolutamente subxectivo, que ademais moitas veces se crea, e no que inflúe, por outra banda,  a sona que a priori teña un determinado colectivo. Polo tanto,  creo que é perigoso facer caso a medicións como as de Transparencia Internacional. Quixera diferenciar, finalmente, entre corrupción política e corrupción de persoas.  
Antonio López: Nas enquisas que fai o CIS desvélase que a corrupción só é un problema grave para o 3 por cento da poboación. Empezamos a asumilo como normal, e é algo que debemos tratar de evitar. Non é doado concretar a que nos referimos cando falamos de corrupción. Podemos entendela, para manexarnos, como a intervención e a influencia nas decisións públicas de xeito ilícito. En España, porén,  non temos nada regularizado respecto ao que é a intervención e a influencia nas decisións públicas de maneira lícita. Os lobbies funcionan con absoluta normalidade en Estados Unidos, están mesmo rexistrados e publicitados,  mais aquí esa práctica non está estandarizada.  
Rafael Martínez Castro: O suxeito da corrupción non son os políticos nin os empresarios. É a cidadanía. É a cidadanía a que reclama,  vota, apoia e quere políticos que teñen prezo accesible, porque non confía nin confiou nunca na norma. Canto máis nos acerquemos á administración municipal ou autonómica,  o problema agrávase.
 
A responsabilidade social.
X.M.S.: O mundo da política non é alleo á sociedade. O nivel de responsabilidade de políticos e cidadáns,  porén, é moi distinto. Ao político, o cidadán outórgalle o poder para lexislar en nome e en beneficio de todos. Polo tanto, non se pode equiparar a corrupción política coa do paisano que vai falar co alcalde para que lle poña o punto de luz, e se o fai vota por el. A xente recorre á corrupción porque reporta beneficios. Porén, hai moitas outras cousas que dan beneficio,  pero que a cidadanía considera desprezable e non fai. Destacaría dúas formas de rematar con isto. Por unha banda,  o desenvolvemento ético e moral da sociedade e da cultura cívica. Por outra, o control, e máis en concreto,  o desenvolvemento de organismos de control dotados de recursos e de autonomía para facerlle fronte. Se a corrupción sae gratis, seguirase cometendo.  
A.L.: O veciño que vai cabo do alcalde a dicirlle que necesita un punto de luz, non está incorrendo nun suposto de corrupción, estalle facendo ver unha necesidade a un organismo público que debe darlle solución. Cando unha confederación de empresarios conversa e negocia co goberno, está tamén trasladándolle a un xestor público unha necesidade ou as solucións que considera mellores. En España, estímase que andamos ao redor do 20, 21, 22% de diñeiro circulando en caixas B, pero en Alemaña calcúlase, partindo dos mesmos criterios, que esta porcentaxe alcanza ao redor do 15, 16 ou 17%. Estamos un pouco peor? Seguramente si, pero eu si creo que neste país está asumido o estado de dereito. Outra cousa é que fagan falta mecanismos axeitados para aplicar as razoabelmente boas normas que temos.
M.B.: Non podo pensar que a nosa sociedade sexa corrupta. Si coido que a picaresca está aí e non vén senón a reflectir como somos. Poida que sexamos un pouco laxos en determinadas cousas, pero iso entra dentro do concepto relativo de corrupción do que falaba antes. O meu nivel de tolerancia, e prefiro pensar que o do 99% da cidadanía respecto á corrupción, é 0. Que hai un problema de educación? Pode ser. Máis ben o tema pode ir por outro lado. Din distintos pensadores, e véñenme á cabeza Marx ou Pareto, que a peor corrupción é a da elite dominante, a do creador de opinión. Porque eses creadores de opinión transmiten a sensación de que o que non é corrupto é parvo. Ese, para min, é o problema. Non a nosa educación ou que sexamos tolerantes.  
R.M.C.: Parece que te equivocas. Dende logo Francisco Camps, se algo querería é que mañá houbese eleccións. Neste momento, Camps e Rajoy queren basicamente gañar tempo de cara a uns comicios. Os casos de corrupción saen á luz non en virtude de que haxa ningunha sensibilidade pública nin mecanismos de control, senón fundamentalmente por mecanismos de vinganza interna, por fallos internos do sistema corrupto, e pola belixerancia de determinados medios de comunicación que forman parte dunha rede de poder. Pártese da base de que o custo electoral da corrupción en España é practicamente nulo. A estratexia para superar os niveis de corrupción sería que esta non compensara, que compensara a norma. Mais diso estamos lonxe.
 M.B.: Rafael falou de corrupción e púxolle nome e apelidos. Pregaríalle que non o fixese. Esas persoas non están gañando tempo para unhas eleccións. Probablemente estean gañando tempo para que se aclare a situación e para que non ocorran cousas como esta de poñer á corrupción nome e apelidos mentres a xustiza non se pronuncie.

O financiamento ilegal dos partidos
X.S.: Os estudos politolóxicos din que, se se asocia que economicamente o contorno vai ben, o político non é penalizado. Isto lévanos a introducirnos na relación entre a corrupción e o mundo do urbanismo, a contratación pública e o financiamento dos partidos.
A.L.: A democracia non ten prezo pero a democracia custa cartos. No acceso á representación política, estabelécense límites aos gastos electorais como garantía para que todas as formacións políticas xoguen nun marco de igualdade. Hai que pensar se eses límites son ou non razoábeis. Nas eleccións locais, o límite de gasto permitido é de 0,11 euros por habitante e mais logo, se o partido se presenta en máis do 50 por cento dos concellos, unha cantidade a tanto alzado por provincia, que xa é substancialmente maior. Se nos poñemos a pensar nos concellos que temos en Galicia, con 11 céntimos por habitante de límite máximo de gasto electoral, é difícil facer con isto unha campaña mínima, xa non digo mediana. Esta insuficiencia é a que pode dar lugar a que haxa achegas privadas á marxe. Os datos que temos demostran que en España non aflora a contribución privada aos partidos políticos. Segundo os informes dos Tribunal de Cuentas, de 184 millóns de euros de financiamento público que recibiron os partidos políticos, só recibiron 8 millóns de achegas privadas. Por que non aflora o financiamento privado? Hai xa alicientes, porén, para que esa contribución privada se declare. Recentemente reformouse a lei de financiamento dos partidos políticos. Agora mesmo, non se poden recibir doazóns anónimas por parte de ningunha formación política e existe tamén unha dedución estabelecida na base impoñible do Imposto sobre a Renda de Persoas Físicas, co cal tería o mesmo tratamento a nosa contribución a un partido político co que achegamos a un plan de pensións. En Alemaña, por exemplo, condiciónase o montante do financiamento público a que haxa outro tanto de financiamento privado. Aí habería un aliciente claro para facer transparente o financiamento privado.
X.S.: Aquí temos un Gürtel e tivemos unha Filesa. Hai un coñecemento de que existen tramas que están vinculando o mundo público coa transferencia de fondos claramente para o ámbito privado.
M.B.: Hai tipos de corrupción onde unha organización pon todo un servizo de maquinaria e de obtención de fondos cara a financiar un partido e outros nos que unha serie de persoas están facendo lucro en beneficio persoal e non do partido. Non en todos os casos de corrupción estamos a falar dun problema de financiamento partidista.
A.L.: Se hai que revisar límites de gasto, revisémolos. Todo parece indicar que o problema existe, aínda que non se vexa en aparencia, aínda que os controis da contabilidade electoral e dos partidos non reflictan isto. Os controis, ou dan un paso máis aló do puramente formal, ou acaban non sendo eficientes.
M.B.: O límite de gasto beneficia ao equipo de poder. Dende o momento en que certas persoas que ocupan cargos en funcións utilizan medios do goberno do Estado ou da comunidade para facer campaña política, estamos a falar de dobre financiamento.
X.M.S.: Hai, creo, unha certa complicidade entre instancias moi distintas. Quen nomea os controladores? Cal é a independencia que teñen? De que recursos se lles dota? O problema deste e doutros países non son as normas senón o seu cumprimento. As normas cúmprense con mecanismos de control. Pero quen debe controlar esas persoas, a xestión que se está a realizar? Os propios partidos a través de persoas que elixen elas? Institucións elixidas polos partidos, non independentes destes, e que ás veces non contan con recursos nin con medios para facelo? A min sorprendeume moito cando Zapatero anunciou quen ía ser o próximo presidente do Consello Xeral do Poder Xudicial, o día antes de que se reunira o Consello.
X.S. Habería interese nas forzas políticas en que aquí non se moveran as cousas?
X.M.S.: Non percibo que exista un interese por poñerlle freo a iso, por poñer xente independente á fronte e formando parte dos elementos que controlan o sistema. Non vexo que a estes centros, a eses organismos, se lles dote dos recursos necesarios. Isto hai que falalo, poñelo na axenda pública.
R.M.C.: A dependencia dos partidos políticos mediante as condicións peculiarísimas nas que reciben créditos é a vía máis grave e importante de dependencia. O problema é moi complexo. Cantos beneficios privados dependen de decisións discrecionais de políticos? Hai que ter unha estratexia legal para controlar esa cantidade de recursos resultado de decisións políticas. Canto aos factores institucionais, por que teñen que existir eses entes chamados deputacións, entidades absolutamente inúteis? Por que non hai posibilidade de reformar a estrutura dos concellos? Temos unha distribución de concellos absolutamente inadecuada coa distribución da poboación, que reclaman todo un sistema de financiamento que introduce disfuncións. E dúas consideracións últimas. Reclamo que se lles pague adecuadamente aos dirixentes políticos. A remuneración dos políticos debería ir ligada a unha revalorización da austeridade pública. Non vexo por que, para honrar o cargo, hai que comer en determinados restaurantes. Tamén me parece un problema grave a insensibilidade que existe en España para reclamar a competencia adecuada respecto ás decisións que se teñen que adoptar. Que competencias ten Pepiño Blanco para tomar decisións estratéxicas fundamentais sobre estruturas no país?
M.B.: Está ben claro quen está vendendo agora a austeridade, a rixidez e o compromiso. Rafael mencionou ao señor Blanco. Pregúntome quen é calquera de nós para xulgar a súa competencia. Tamén falou dunha remuneración xusta. A min gustaríame máis que certos políticos fosen altruístas. En Estados Unidos, os cargos equivalentes aos nosos alcaldes exercen gratuitamente.   
R.M.C.: Convenceríame moito o teu argumento, María, se non resultara que tal como parece, en USA hai que ser rico para ter unha acción política.
 
A corrupción dos medios
X.M.S.: Segundo Transparencia Internacional, un dos corpos máis corruptos, xunto á política, son os medios de comunicación. Cal é o xogo dos medios cos poderes políticos e económicos? Que tipo de axenda poñen enriba da mesa? Como están facendo atribucións das causas da corrupción?  
M.B.: O papel dos medios pode ser tanto moi positivo como moi negativo. Unha cousa é que respondan á demanda de información do público e outra é a opinión nesgada. É moi distinto que haxa un expediente de investigación e aflore un caso de corrupción como consecuencia del a que alguén, con algún tipo de intención, poña ese expediente enriba da mesa para que o medio a manexe ao seu antollo. Cando os medios irrompen nunha loita mediática para ver quen contenta máis a certos sectores e lle dean máis ou menos canles de televisión, vólvense un mecanismo moi perverso.  
X.M.S.: Os medios marcan a axenda pero non só, enmarcan tamén as noticias. Dirixen a atención da audiencia cara a uns aspectos da noticia ou outros. É certo que poden poñer na axenda pública unha serie de comportamentos e prácticas corruptas e que este é un papel fantástico, mais sempre e cando non sexa xogando de modo partidista. Preocúpame que as atribucións de causalidade que fan os medios poidan dar lugar a unha certa naturalización que se termine incorporando ao discurso dos cidadáns: a corrupción é así porque é inevitable que sexa así. O discurso que leva esa naturalización conduce a un certo fatalismo, e iso é negativo. A sociedade civil e os movementos sociais deben dicir que iso non é así.  
A.L.: Unha das posibles solucións fronte á corrupción é a transparencia, e os medios seguen sendo un elemento fundamental para trasladar información á cidadanía. Que a información sexa obxectiva é moi difícil, porque os medios tamén fan opinión e teñen o seu criterio. Fronte a iso só nos queda pedir pluralidade. É necesario tamén pensar novos sistemas de control. Até agora, todo o sistema que temos de control está sustentado fundamentalmente no procedemento. Controlamos os expedientes, as contabilidades, se houbo concorrencia ou non, se optou por quen ofrece mellor prezo ou non, pero falta ir máis ao control material dos resultados. Comprobemos canto custou ese quilómetro da autoestrada, comparémolo co que custa noutras comunidades autónomas e ao mellor así descubrimos que sae extraordinariamente caro.  
X.M.S.: Italia gasta o dobre de cemento por habitante que Alemaña…
R.M.C.: En última instancia o auténtico control é a sanción social. E eu creo que a gran campaña sería a de abrir un gran debate social, de carácter utilitarista, ao respecto do cumprimento das normas. O cidadán que fai a súa declaración de impostos correctamente pode ter unha razoable satisfacción moral, que se traduza en que se converta nun cidadán máis esixente con respecto ao que se paga con eses impostos. O contrario pasará co cidadán que cre que defraudar é un deporte nacional.
 
O debate completo pode consultarse no nº150 de TEMPOS NOVOS

-Miguel Vázquez Freire: Canto á eliminación da gratuidade dos libros de texto, como se xustifica dende o goberno que esta sexa unha medida adecuada na situación de crise actual? Como interpretan dende os grupos de oposición a adopción desta medida?
 
-Román Rodríguez: A Xunta apostou por un modelo máis xusto e solidario co anterior canto que permite concentrar os esforzos públicos nos colectivos sociais que máis o precisan. A medida sitúase no nivel máis alto de todas as comunidades autónomas españolas. Hai un 25 por cento aproximado de familias que van cobrar a máxima axuda, 180 euros, e arredor dun 40 por cento que recibirán 104 euros. Na xestión concreta hai cousas que corrixir, mais tamén é certo que o sistema de préstamo xerou problemas no seu momento.
 
-Carme Adán: A longo prazo, cando o sistema estea implantado, gastarase o mesmo que co sistema de préstamo. E ademais, por que non se ten en conta o nivel de renda noutras iniciativas como o proxecto de lei de medidas relativas á redución do imposto sobre as transmisións patrimoniais e actos xurídicos documentados para o fomento de acceso a vivenda? Por que non puxeron límite de renda nas axudas para a merca de coches? O que se agocha detrás desta medida é o revanchismo. É comezar os recortes sociais por un dereito xa  adquirido polas familias galegas.
 
-Guillermo Meijón: O modelo do PP é mesmo un 25 por cento máis caro que o modelo anterior. E atende con gratuidade ao 25 por cento da poboación. Por non dicir que en épocas de crise meterlle un tributo á cidadanía galega parece pouco presentable.
 
-R.R.: Non podo pensar que creades mellor un sistema no que había un café para todos, onde todas as familias tiñan que pagar algo, dende a máis á menos rica. Familias que este ano teñen a gratuidade completa dinme que en cursos anteriores desembolsaban sobre 30, 40 ou a veces 50 euros.
 
-G. M.: Así como en ningún caso contemplamos que, cando unha persoa vaia á consulta médica, se lle pregunte o seu nivel de renda, parece sensato pensar que a educación tivera un funcionamento similar. Os sistemas básicos de sanidade e educación deben ser universais, públicos e gratuítos  e non variar segundo a renda de cadaquén. A renda debe implementarse no IRPF no que cada un cotiza con respecto ás ganancias que ten.
 
-R.R.: Vós dádeslles 400 euros a todos, cheque bebé a todos, subídeslles os impostos a todos, tanto a quen o está pasando mal como a quen non.
 
-Xosé Antonio Pardo: Os directores dos centros estamos moi molestos con todas as intervencións tanto do conselleiro como do presidente da Xunta, que nos está botando as familias enriba. Economicamente, teño dúbidas de que o novo sistema reduza custos, porque os libros en préstamo permanecían no centro catro anos, agás aqueles que se deterioraban. Veremos se é máis solidario, tamén, que lles dean cartos ás familias para mercar os libros que compartilos dun ano para outro. Ademais, nestes momentos hai familias que teñen que facerlle fronte á compra dos libros e, aínda que despois lles dean o diñeiro, agora mesmo non contan con recursos para facerlle fronte a tal gasto. Nós poderiamos terllo advertido á Administración se fosemos consultados.
 
-R. R.: Si é certo que un sistema cando se cambia xera desaxustes. A propia Consellería fixo rectificacións. Tamén no seu momento, o sistema de préstamos levou a que a anterior Xunta tivera que contratar unha empresa. E tamén é certo que os directores criticaron moito no seu momento o sistema de préstamo porque había unha sobrecarga de traballos administrativa.
 
-X. A. P.: A miña non é unha crítica política, senón a daqueles funcionarios que estamos desempeñando un traballo que se nos intentou meter a maiores con moi poucos recursos. Pero ademais estádesnos acusando de que estamos politizando a escola. Ao bipartito deixámoslle moi claro que ou o sistema se tiña que cambiar ou que os apoios aos equipos directivos dos centros tiñan que vir de inmediato. Dixémosllelo a eles e dixémolo xa co PP.
 
-G. M.: O PP falaba no seu programa electoral de cambiar o modelo, mais non indicaban que ían quitarlle a gratuidade completa ao 75 por cento da poboación. Non é certo que sexa a axuda máis alta que hai no estado. Colocados os niveis de renda tan baixos resulta que Galicia é a comunidade do estado que menos axudas dá xustamente coa comunidade de Madrid. Unha familia que teña un fillo perdería a gratuidade dos 180 euros en canto sobrepasara os 579 euros ao mes brutos cada un deles. Debido a esa ansia de borrar todo o que tivera que ver co anterior, houbo defectos graves de entrada, como na aplicación informática ou en que non sexa preciso presentar a factura para cobrar a axuda.
 
O apoio ao ensino privado
 
-M.V.F: Até que punto se pode afirmar, como se denunciou nos medios, que o novo goberno lle está dando prioridade ao ensino privado con respecto ao público? As críticas inciden na ampliación das subvencións a certos centros privados que discriminan en función do sexo, e que antes estaban excluídos de axudas.
 
-R.R.: Antes tamén se lle daba ese diñeiro aos centros con educación separada. O que fixo este goberno foi renovar os concertos. Algunhas autonomías que intentaron non renovar concertos nese sentido atopáronse con sentenzas na súa contra. Dino os tribunais, a doutrina constitucional e a propia UNESCO: se hai unha oferta mixta non hai discriminación, porque só se discrimina cando se impide, e aquí pártese da liberdade de elección de centros. Durante o bipartito a concertada creceu en máis de 300 novas unidades. Creo recordar que no salto do último curso académico ao novo está nuns valores ínfimos. Este ano, ademais, hai máis profesores de ensino público.
 
-G. M.: No goberno anterior non houbo nin revanchismo nin tratar de borrar todo o que existía. Respectou na súa integridade o programa cuadrienal para a ensinanza concertada xa realizado polo PPdeG, que rematou no curso 2008-2009. A lexislación vixente naquel momento impedía a retirada de subvencións a aqueles centros que practicaban a educación diferenciada por sexo, porque aínda non estaba vixente a LOE. Nas leis anteriores á LOE non figura esa cuestión, de tal xeito que sentenzas dos tribunais superiores de xustiza,  e tamén do Tribunal Supremo, indicaban que non había apoios legais suficientes. Pero coa LOE, e posteriormente co decreto de admisión realizado polo goberno anterior da Xunta, presentouse a oportunidade. Cando comeza o novo plan cuadrienal, 2009-2013, o goberno anterior decide comunicarlles a retirada do concerto a aqueles centros que non practican o modelo de coeducación.
 
-C.A.: O propio conselleiro o recoñece e di que “hai un gran ataque ao ensino público”. Efectivamente: o que está realizando dende a súa consellería. O secretario xeral afirma nunha entrevista que gobernan para o ensino público e para o ensino privado e que teñen que mellorar as condicións da privada.
 
-G.M.: O conselleiro de Educación indica que, necesariamente, polo informe da asesoría xurídica co que se atopou na Consellería, tiña que devolverlles o concerto a estes centros. Leunos a última parte do informe xurídico encargado polo actual goberno onde di que “a non renovación do concerto non se axusta a dereito se se alude simplemente a unha limitación presupostaria sen acreditala, se non pode acreditarse que o centro non cumpra o decreto 30/2007, o decreto de admisión, e se se alega simplemente sen acreditalo tras un proceso de ponderación que o centro non se considera prioritario”. Mais o  señor conselleiro de Educación non cita a frase que segue: “o exposto non quere dicir por suposto que sexa obrigado legalmente sen máis renovar os concertos de que se trata”. O PP tiña na súa man retirar eses concertos. As sentenzas do Tribunal Supremo permiten que se lle poida retirar a subvención a eses centros.
 
-M.V.F.: Como analizades o conflito coa Escolas Oficiais de Idiomas?
 
-R.R.: Os profesores das Escolas Oficiais de Idiomas tiñan unha media de aulas de 13,5 e agora se lles di que teñen que dar 18 para poder incrementar a oferta, o que pode supor un incremento de 6.000 novas prazas. Estes docentes teñen a mesma categoría profesional cós de instituto, e é lóxico que  teñan o mesmo soldo e a mesma carga de traballo.
 
-C.A.: As Escolas de Idiomas o que están dicindo é que, cambiadas as súas condicións laborais sen pasar pola mesa sectorial, aos centros chega unha circular que cambia completamente o seu funcionamento, de tal xeito que non se computan as horas que se estaban para cursos especializados, preparación de CELGA, desdobres… Case vides a dicir que o profesorado das escolas de idiomas non estaba cumprindo co seu horario, o cal non é certo. O que vai haber é unha merma da calidade debida a unha redución do profesorado que se calcula no 25 por cento e porque moitos cursos especializados non se van poder impartir.
 
-G.M.: As Escolas de Idiomas son exemplo de como se lamina a participación. Non se levan os temas ás mesas sectoriais cando afectan ás condicións dos docentes, pero é que tampouco se convocou ao Consello Escolar de Galicia até finais de setembro. E o Consello Galego de Formación Profesional segue tamén sen ser convocado.
 
-X.A.P.: Os recursos para o ensino público están minguando. O BNG dixo que en 4 anos se destinarán 1.000 millóns para o ensino concertado. E despois ordénasenos que fagamos recorte de gasto, como? Coa gripe A temos que facer un desembolso a maiores. A Consellería non se ofertou a iso. Os centros necesitan intervencións estruturais moi fortes. O mobiliario de moitos deles está vello. O que, tanto nun goberno como noutro, se preconizou respecto das novas tecnoloxías, non se está a levar a cabo. Canto aos novos catálogos que temos estabelecidos nos centros educativos, o profesorado non é suficiente. Non é responsabilidade do PP, pois xa fora negociado cos sindicatos anteriormente, e nós levamos denunciando estes feitos todos os anos. Por outra banda, as minorías non están indo aos centros concertados, cuestión que incumpría o bipartito e que incumpre o PP.
 
Polémica coa lingua
 
-M.V.F.: Cal é a vosa análise a respecto da intención da Xunta de modificar o decreto do galego no ensino? Cal é para vós a lexitimidade e a operatividade da enquisa realizada aos pais e as nais?
 
-R.R.: O PPdeG preséntase ás eleccións cunha mensaxe moi clara, derrogar o decreto se gaña. Díxose que se faría buscando o consenso. O decreto agora vixente foi a única norma referida á lingua que se fixo en Galicia sen consensuar e quizais por iso  xerou ese rebote social. Tamén se anunciou en campaña electoral que se faría unha enquisa, e así foi. Non podo entender como se pode ver negativamente que se faga unha consulta cos pais. Coido que teñen moito que dicir na educación dos seus fillos.
 
-C.A.: A consulta non tivo unha metodoloxía científica adecuada. Fíxose un investimento importante cando se falaba de austeridade. Os datos déronse máis tarde do anunciado, e non foron presentados polo conselleiro. Díxose que non había unha empresa e despois si a houbo. O conselleiro afirmou, o día que presentou a consulta, que era o primeiro paso para derrogar o decreto. Entón, para que a fixo?  E se pode, díganolo vostede, señor Román: Cantas queixas formais atopou a Consellería de Educación ao respecto do decreto? Cantos problemas cos plans lingüísticos elaborados nos centros? Foron cero.
 
-R.R.: Levamos case 30 anos discriminando positivamente ao galego. Porén, os resultados non son os desexados. E iso malia a que se fixeron moitas políticas de promoción, algunhas mesmo raiando a imposición, como certas medidas do BNG no goberno. Ao final houbo un efecto de rexeitamento peor.
 
-C.A.: As políticas de normalización lingüística son un apartado das políticas de igualdade. O seu espírito é a potenciación da normalización daquela lingua desfavorecida. Levamos non tantos anos normalizando. Eu non tiven un ensino en galego. O propio secretario xeral actual de política lingüística actual chegou a dicir que a normalización lingüística galega era de baixa intensidade. O decreto de momento vixente é simplemente un desenvolvemento do Plan Xeral de Normalización. Acepto que non fora explicado suficientemente á sociedade, e que grupos extremistas e minoritarios o utilizaran para unha axitación social que despois habilmente o PP utilizou en campaña electoral.
 
-G.M.: O Plan Xeral de Normalización Lingüística foi aprobado por todos os grupos do arco parlamentario galego, e algúns pensamos que algo que asinaba un partido no Parlamento era algo que pensaba cumprir. A anterior conselleira chamou a dous deputados de cada un dos tres grupos políticos a debater con ela o novo decreto que se estaba a elaborar. Mesmo houbo unha rolda de prensa da exconselleira, xunto con eses seis deputados que participamos do consenso, na que a señora López Besteiro se felicitaba polo acordo. Esa foi a grave traizón do PP. De repente dísenos que iso non se pode firmar baixo ningún concepto. Houbo un montón de cambios a partir do informe do Consello Consultivo, case todos eles falados co PP despois daquela rolda de prensa, pero non houbo maneira porque a orde viña dada, era política estratéxica do PP en toda España.
 
-X.A.P.: Dáme pena o que está ocorrendo co idioma. Como director de centro, aquí foi onde comezou a agresión dos nosos superiores aos equipos directivos. Xa nos prohibiron que comentaramos algo sobre a enquisa. Nos centros educativos non existía problema ningún. Desde esta enquisa, existen verdadeiros problemas en claustros, en ANPAS, e conflitividade coa comunidade educativa.
 
R.R.: Entre as moitas leas que ten o PSdeG-PSOE na súa casa, a idiomática é terríbel, porque depende quen fale do PSOE di unha cousa ou outra.
 
-G.M.: O PSOE fala como organización.
 
-R.R.: Moitos compañeiros sentados nas súas bancadas dicían que perderan as eleccións por culpa da imposición lingüística que lles fixo tragar o BNG. Ou non?
 
-G.M.: Iso dío vostede.
 
-R.R.: No PSdeG-PSOE, o señor Méndez Romeu dicía unha cousa, o señor Touriño outra, a conselleira outra… O que pasou foi que o decreto se fixo e se aprobou sen consenso.
 
-G.M.: E a roda de prensa, non existiu?
 
-R.R.: Pero dende a rolda de prensa até a aprobación do decreto houbo un tempo, houbo un informe do Consello Consultivo.
 
-C.A.: O máis grave de todo isto é o descrédito tan grande á lingua. O conselleiro de Educación di nunha entrevista que a lingua é como un filete duro. Ese uso do castelán en sede parlamentaria aludindo á liberdade individual esquece que están aí porque isto é Galicia, que ten unha lingua propia.
 
-G.M.: O PP, con respecto ao decreto do galego no ensino estase desdicindo absolutamente do Plan Xeral de Normalización. Teremos que preguntarnos tamén se o PP se vai descolgar de todas as demais áreas, máis aló da educación, que conforman o Plan Xeral de Normalización e que afectan ao conxunto da sociedade galega.
 
A desaparición das galescolas
 
-M.V.F.: As Galescolas dirixíanse a un nivel educativo no que a desatención ao galego era moi notoria. En que medida esta transformación das galescolas en “Galiña Azul” pode ir en contra desa discriminación favorábel ao galego?
 
-C.A.: Aquí hai revanchismo total e absoluto, sen que haxa nada pensado do que se vai facer coa educación de 0 a 3 anos máis aló de cambiar o logo e anunciar que pasan a depender de Educación. Teñen  unha comisión para transferir as Galescolas a Educación e a día de hoxe non fixeron nada. Están destituídos os coordinadores pedagóxicos das Galescolas e, que saibamos, non hai ninguén nomeado. Non se abren prazas novas e mesmo se deixan sen licitar Galescolas previstas no Plan Educa3. É posible que perdamos millóns de euros deste plan firmado co Ministerio de Educación se non están rematadas e abertas antes de finais de 2010. A Xunta xa nos anunciou que a Galescola de Noia non se vai facer, e iso levará a que perdamos os cartos consignados para ela no Educa3.
 
-R.R.: Vós falades de que está o diñeiro. Está o diñeiro no papel do orzamento. Vós fixestes un proxecto inchado, un orzamento electoralista.
 
-C.A.: Como que no papel? É unha lei, a lei dos orzamentos de Galicia, con 36 millóns de euros para as Galescolas.
 
-G.M.: Parece que o señor Román se esquece do grao de execución dese orzamento que vostede di que non é real, concretamente en Educación. Vaia vostede mirar o grao de execución dos últimos anos e verá vostede que se acerca case totalmente ao cen por cen.
 
-R.R.: Home, é todo persoal…
 
[Ábrese o debate ao público]
 
-Xosé Gándara, profesor de galego no ensino secundario: O ministro Ángel Gabilondo está a promover un pacto pola educación. Está disposto o PP a procurar tamén na eido autonómico un pacto pola educción?
 
-R.R.: Respecto ao decreto, o PPdeG foi claro, intentará consensualo. Canto ao pacto pola educación, o PPdeG lanzou a proposta no Parlamento, que a oposición votou en contra. Nós imos traballar por chegar a un gran pacto pola educación que non sexa cousa dun só partido político. Temos que pactar uns mínimos, é unha responsabilidade de todos, de Galicia e do estado, dos partidos, as forzas sociais, os sindicatos, a comunidade educativa en xeral.
 
-C.A.: Ás veces utilízase a palabra pacto cando non queremos dicir nada. O PPdeG propuxo o pacto pola educación o mesmo día que o BNG presentaba en sede parlamentaria unha moción sobre aqueles puntos que consideraba básicos para a educación. O PSOE fixo emendas, que se debateron e se aceptaron, e o PPdeG non dixo nada ao respecto, simplemente anunciou que quería un pacto galego pola educación. Un pacto significa comezar por uns puntos de partida, non poñer un enunciado e votalo así.
 
-G.M.: Eliminouse a gratuidade dos libros de texto, fíxose o que se fixo coa concertada e con colexios con liñas diferenciadas en función do sexo, eliminouse a partida orzamentaria para movementos de renovación pedagóxica, non se convoca o Observatorio de Convivencia… E unha vez está desmantelado o sistema público, ofrécese pactar!.
 
-Xosé María Lema, historiador e profesor no ensino secundario: Para a elaboración do próximo decreto co que se nos ameaza, váiselles facer caso ás suxestións da Real Academia Galega? Vaise consensuar cos outros partidos?
 
-R.R.: O decreto vai intentar consensuarse cos máximos axentes posibles, tamén politicamente.
 
-Xosé María Lema: E coa Real Academia Galega?
 
-R.R.: Entendo que si. Coa Real Academia Galega, co Consello da Cultura Galega, con todas as institucións que teñan algo que dicir nesta materia.
 
-Bieito Silva, profesor do Instituto de Ciencias da Educación: Estamos todos de acordo en que neste país todo o mundo remate o ensino obrigatorio cunha competencia nos dous idiomas oficiais, a maiores das linguas estranxeiras? Aceptamos que o camiño para conseguir ese fin ten que vir guiado por principios científicos, sociolingüísticos, pedagóxicos, e que polo tanto non é cuestión simplemente dun reparto equitativo en función dunha porcentaxe estabelecida?
 
-R. R.: Canto á primeira pregunta, por suposto. E respecto á segunda, creo que hai que ver a cuestión no seu contexto. Non é o mesmo nun contexto onde se fale máis galego que noutro que non. Temos que apostar por que en Galicia haxa dous idiomas, fuxir das imposicións dun lado ou doutro, e ter moita máis normalidade. Non comparto moitas das teses de Galicia Bilingüe pero tampouco comparto que á señora lle rompan o coche.
 
-C.A.: O Conselleiro de Educación comprometeuse en sede parlamentaria a garantir a competencia lingüística plena en galego. Coa intervención de Román quedo un pouco máis intranquila. Falas de distintos contextos, segundo que zonas… Nós entendemos que é unha cuestión de país.
 
-R.R.: Entendíchesme mal, non sei se por que me quixeches entender mal.
 
-C.A.: Referín literalmente as palabras que dixeches. Non se pode poñer en cuestión todo ese esforzo lexislativo previo, onde todos os grupos políticos cederon das súas posicións en moitos aspectos para chegar a un consenso, e empezar de novo. Fálase de consenso cando nestes cinco meses, de aspectos relativos á lingua e a educación en xeral, os parlamentarios fomos informados polos medios de comunicación.
 
-G.M.: Román, que hai no decreto que vaia en contra do Plan Xeral de Normalización Lingüística?
 
-R.R.: Algo terá que haber, seguramente.  Unha cousa é o Plan, e outra é o decreto. Cometeuse un erro enorme na época bipartita. O Plan Xeral foi aprobado por unanimidade, o decreto só por un deputado máis.
 
-G.M.: Pero se o decreto non se aprobou na cámara.
 
-Antón Costa, membro de Nova Escola Galega e profesor de Ciencias da Educación: Insiste o señor parlamentario que hai dúas linguas. En efecto, mais non esqueza que xuridicamente unha delas é a lingua propia, que dá algunha singularidade en termos xurídicos e en interpretación xurisprudencial. O que se está facendo nestes momentos, como nunca se fixo na historia da autonomía, é un acantazar constantemente e procurar deslexitimar diante da opinión pública. Fai falta consenso, mais poñen o listón difícil para acadar un pacto pola educación. Cando hai catro anos comezaba o goberno de coalición a súa gobernación, tamén houbo algúns problemas, pero non é comparábel ao de agora.
 
A autoridade do profesorado
 
-M.A.V.: A presidenta da comunidade autónoma de Madrid, Esperanza Aguirre, trouxo á actualidade informativa o problema da autoridade do profesorado. Contemplamos que este é un problema central para a educación española? Parécennos idóneas as solucións?
 
-C.A.: Non somos capaces de ver en que cuestións fallamos a nivel global e social na educación, e agora imos pedirlle  á escola que supla o papel social que teñen que ter as familias e outros axentes, como os medios de comunicación. A autoridade non se exerce dende as tarimas. O que está pedindo o profesorado é un recoñecemento social do seu labor, que coido hai que ligar á recuperación da importancia de educar, de abrir o alumnado ao mundo. Precísase unha reflexión global, non collermos unha vía sinxela. Hai que definir que modelo educativo queremos.
 
-G.M.: O señor Núñez Feijóo dicía que se lle damos autoridade aos profesores e os pais cumpren o seu traballo, Galicia irá mellor. É dicir, non fai falta medios, recursos, nada na escola. A xente non se estraña que logo o director xeral de Educación, o señor Mira Lema nos queira poñer aulas para rapaces con condutas disruptivas sen atención de profesorado especializado.
 
-X.A.P.: Dende os centros educativos estamos pedindo socorro a voces aos políticos, aos poderes públicos. O que se está empezando a dar no ensino secundario é moi grave.
 
-Jesús Rodríguez, director da Revista Galega de Educación: Relacionado coa gratuidade dos libros de textos, preguntástesvos que é o que realmente está sendo gratuíto? Dende a investigación póñense de manifesto cuestións como o seguidismo dos profesores galegos con respecto a libro de texto ou o alto carácter sexista destes recursos. E xa que falamos de recursos, que fai falta neste país para que as decisións que se tomen en relacións coas TICs se centralicen máis dende o punto de vista pedagóxico e de formación  ca na dotación de máis recursos?
 
-Diego Rosales, profesor de secundaria: As novas tecnoloxías véndense moito pero úsanse pouco. Temos os instrumentos pero non se saben xerar contidos. Foi unha verdadeira estafa o que fixo o goberno anterior co software libre. O que fixo o goberno actual foi simplemente mentir, pero o outro era unha estafa. Por outra banda, dáme mágoa o estado da formación profesional, e como empeorou. A FP nos últimos anos foi administrativamente desfeita. E, por último, non entendo que a xente fale de democracia cando se expulsou das axudas aos mozos dos centros privados. Non son galegos? Teñen diñeiro de sobra? Porque lles garanto que hai nenos que non.
 
-G.M.: O libro de texto foi o gran ditador das aulas. Cando o goberno anterior abordou a gratuidade dos libros de texto, abriu a posibilidade de que os centros substituísen a súa adquisición pola elaboración de materiais propios, mais en poucos casos se fixo. Aquela ilusión que houbo nos anos 80 de facer materiais propios xa non se está a a dar, e seguramente porque nas administracións non estamos apoiando demasiado esas cuestións. O actual goberno reduciu a cero os cartos para movementos de renovación pedagóxica e minguou nun 25 por cento os asesores pedagóxicos. Canto ás novas tecnoloxías, hai un desfase entre o material que está chegando ás escolas e a formación do profesorado. Canto á FP, temos que chegar a un acordo para potenciala. Agora tiñamos que ter aproveitado os incrementos de matrícula en redirixir e potenciar ben aqueles ciclos que teñen saídas profesionais, por certo, fenomenais.
 
-Eva Garea, profesora de filosofía no ensino secundario: É verdade que o profesorado perdeu autoridade, pero tamén perdeu responsabilidade. Os profesores non nos sentimos responsábeis do que lles pasa aos alumnos porque os currículos cada vez compartimentáronse máis. Eu estou dúas horas semanais co meu grupo para impartirlles filosofía. A gratuidade dos libros de texto, que comparto ideoloxicamente, impediu que moitos profesores seguiramos facendo materiais propios, e tivemos que facelo en moita medida contracorrente. Como os libros llelos  daban gratis aos rapaces non parecía de recibo facerlles ademais que pagar as fotocopias. Por outra banda, os centros de secundaria están liderando moitas iniciativas e nas novas tecnoloxías máis aínda. Os poucos contidos que hai están saíndo dos centros. E os que hai nos centros que non saen porque non hai ninguén que sexa receptivo a iso… Nos centros educativos pásase frío a partir de marzo e, evidentemente,  cando estás pasando frío nunha clase preocúpanche menos outras cousas. Fálase de política a altos niveis pero non se baixa ás aulas porque ninguén lles pregunta aos profesores o que pasa alí.