TemposDixital

Non é a primeira vez que o CGAC cambia coordenadas. O Centro tennos acostumados a viraxes traumáticas. Foino a substitución da súa primeira directora, Gloria Moure, e tamén o último cambio na ponte de mando, coa fin do bipartito e a consecuente saída, salferida de polémica mediática e política, de Manuel Olveira. Ao longo dos seus dezaoito anos de existencia, a derrota do chamado buque insignia da arte galega devalou da política de grandes exposicións de Morue, á discreción de Fernández Cid e á aposta por explotar a vertente do centro de arte como eido para a produción de Olveira. Miguel von Hafe, o primeiro director elixido por concurso público, muda de novo o rumbo, ancora na idea de museo, e afástase da liña trazada polo seu antecesor. Sometemos a debate o presente e o futuro do CGAC.

Silvia García: Cal é o papel que pode ocupar o CGAC no ámbito cultural galego tendo en conta que esa realidade vai contar en breve coa Cidade da Cultura?
 
Miguel von Hafe: O CGAC botou a andar dunha forma ambigua, cun edificio construído sen un programa museolóxico moi definido, e posicionouse como unha das primeiras institucións involucradas no ámbito da arte contemporánea, non só en Galicia senón en España. O CGAC ten un papel xa non só en Galicia senón no noroeste peninsular, mais este contexto modificouse moito nos últimos anos. Hoxe en día temos Serralves, o MUSAC (o Museo de Arte Contemporánea de Castela León),Marco en Vigo, Fundación Luís Seoane na Coruña e a LABoral en Gijón. O CGAC ten que diferenciarse e debe aproveitar para iso a relación con América Latina. Mais o CGAC nace tamén doutra ambigüidade. Xorde como centro de arte contemporánea sen selo en sentido puro canto que conta cunha colección, e esa é a definición primeira do que é un museo. Quizais o problema maior da colección do CGAC é a personalización na figura do director e dos seus gustos. Case se pode dicir que o CGAC ten tres coleccións, ademais do depósito da fundación ARCO. Por outra banda, o CGAC ten que asumir a súa condición de centro galego e non de centro compostelán. Os seus fondos teñen que circular por Galicia e se é posíbel polo contexto internacional. Canto á interacción cos artistas galegos, para min o mellor que podes facer por un artista galego é tratalo como un artista, non consideralo xeograficamente. Aspiro a que o CGAC teña un papel no contexto cultural galego onde poida dicir que traballou con artistas, e eses artistas poidan “ultrapasar” a definición do que é unha artista galego.
 
S.G.: O CGAC chegou nun momento que non ten que ver co actual, no que non había un espazo para arte en cada unha das provincias. Chamóuselle moitas veces o buque insignia, demandándolle que lle dera visibilidade fóra aos artistas galegos, mais quizais iso non lle correspondía. Temos que avaliar cal foi e cal debería ser o papel do CGAC cando, por exemplo, se supón que a Cidade da Cultura debería ser un organismo mellor artellado canto políticas xerais de proxección da cultura galega no exterior. Ou en todo caso, a proxección internacional debería recaer na Consellería de Cultura, non no CGAC.
 
Pedro de Llano: Non me importa chamarlle ao CGAC buque insignia. O CGAC debe ser o corazón da actividade nas artes plásticas en Galicia, o centro que nos traia as experiencias plásticas que están ocorrendo no mundo, que consiga unha intelixente relación entre o discurso internacional e a nosa xente, que posibilite a súa progresión como artistas. Non estamos falando de artistas galegos senón de artistas. Temos tendencia a entender que todo o que se faga que non sexa estritamente galego entre comiñas é malo para o país, e non é certo. Emilia Pardo Bazán e Ramón María Valle Inclán son grandes autores da literatura galega, igual que calquera artista que traballe dende Galicia. O CGAC ten que potenciar a progresión de todos eses artistas.
 
María Luisa Sobrino: Para min o CGAC sería un buque insignia da arte contemporánea, englobando a Galicia ou a artistas galegos só cando sexa mester, entrando como uns máis dentro dos artistas contemporáneos. O CGAC non se pode pechar dentro do CGAC. Ten que saír e ten unha colección espléndida para poder difundila polo menos por toda Galicia e despois por toda Iberia, como di Miguel.
 
Uqui Permui: É importante ver as necesidades do contexto galego. Cada vez o abano de formas de traballo e prácticas artísticas é máis amplo. Un artista ten hoxe un problema importante de produción. Os espazos culturais e artísticos teñen que dar resposta a esa peculiaridade, e penso que en Galicia non hai para iso centros ou formas de apoio aos artistas. Existen unhas prácticas artísticas moi concretas neste momento que dalgunha maneira alguén ten que cubrir.
 
S.G.: Ao non haber un centro de produción en Galicia, como Arteleku en Donosti ou a LABoral en Gijón, todas estas demandas focalizáronse no CGAC. Mais ante a nova realidade, o CGAC debe funcionar máis como nodo que como corazón da arte contemporánea, se xa hai un museo de arte contemporánea en Vigo, a Fundación Luís Seoane na Coruña… Poderíase traballar en dúas realidades, na rede interna de axentes culturais e na rede internacional.
 
Manuel Quintana Martelo: Dende a Asociación Galega de Artistas Visuais, da que fun presidente, temos demandado como artistas  unha presenza colexiada, ou dalgunha outra maneira, dentro dos órganos de xestión do CGAC, non para fiscalizar senón para participar. Sempre pensamos que o CGAC, como calquera outro centro de arte, debe deixar de ser algo exclusivo da dirección do centro. Nese senso debería haber un debate interno, unha maior participación dos activos políticos, da sociedade artística deste país. Outra cousa será no seu momento falar dun museo, unha das carencias deste país, e ao mellor sería ese o espazo que tería que cubrir a Cidade da Cultura.
 
A colección a debate
 
S.G.: A colección é determinante á hora de decidir as políticas do futuro. A colección do CGAC é froito dunha política heteroxénea dependente das individualidades dos seus directores e de colección herdadas da Xunta de Galicia, e non permite facer un amplo panorama da arte contemporánea a nivel internacional, nin sequera a nivel galego. Cal pode ser o modelo a seguir?
 
M.V.H.: O CGAC ten que ter o apoio de máis profesionais, e non só unha única persoa definir a colección. A discusión entre centro de arte e museo é completamente falsa. Ningún museo deste mundo descarta a hipótese de producir obra. Se vou facer unha exposición cun artista e lle  produzo unha peza, sería idiota non intentar que esa peza faga parte da colección porque unha vez no mercado nunca máis a consigo comprar nas mesmas condicións. En relación con isto, hai unha cuestión ideolóxica que a min me irrita moito: a cota da xuventude na arte contemporánea. Todo teñen que ser artistas novos, todo ten que ser trendy. En Portugal hai miles de premios de arte moza. Mais, canto á xuventude, o paradigma mudou completamente. En Portugal, e coido que o podo extrapolar a Galicia, a maior parte dos artistas teñen unha experiencia moi forte no contexto internacional. Volvendo á cuestión da arte galega, eu lin un documento oficial escrito non vou dicir por quen, no que se dicía que o CGAC tiña a responsabilidade de darlle visibilidade á arte galega e internacional. Fala de arte galega e arte internacional, a arte española non existe. É unha cousa completamente surreal. Hai hoxe en día hai mecanismos con responsabilidade ao respecto, como o Seacex [Sociedade Estatal para a Acción Cultural Exterior, institución estatal encargada da organización, xestión e celebración de exposicións internacionais], que non poden facer discriminación por autonomías. O ministerio do país ten que apoiar a arte do país e aquí un centro galego de arte contemporánea ten o papel de convencer ao Seacex da importancia dun artista ir a unha exposición internacional. Paréceme máis importante para os artistas mozos participar nunha boa exposición internacional que ter un proxecto común no CGAC. Se fas unha pequena exposición nunha sala cun pequeno catálogo que ninguén vai ver, iso non vai contribuír á visibilidade dese artista.
 
U.P.: Estou de acordo no que dis do culto á xuventude, mais en Portugal, ao contrario que en Galicia, hai apoios para conseguir unha maior proxección internacional. Se non me equivoco, en Galicia hai un ou dous premios importantes como o do Auditorio de Galicia.
 
S.G.: Nas artes plásticas hai varios, pero ningún ten como obxectivo a proxección internacional.
 
U.P.: Noto moitas diferencias con respecto ao que acontece en Galicia nas posibilidades que teñen os artistas portugueses que coñezo. Comparto que non lle axuda moito a un artista novo facer unha pequena exposición nun centro se o podes apoiar nun contexto máis internacional. Precisamente a cuestión é dotar de estruturas para que os artistas poidan traballar tanto aquí como con proxección fóra.
 
S.G.: A proxección internacional son as bolsas de estudo de másters no estranxeiro. Houbo artistas galegos e españois que dixeron que a arte española non era máis visíbel fóra porque non falabamos inglés. En Portugal son máis cosmopolitas porque se manexan mellor cos idiomas e nós seguimos tendo unha visión periférica. Quizais en Galicia somos máis pasivos e esperamos que xurda un mediador que nos abra ao mundo, e faltan eses mediadores. Mais non ten que ser un director de museo. Debería haber outros axentes culturais que cumpriran esa función.
 
M.Q.M.: Nunca vin tantas opcións para a xente nova como neste momento. Temos galerías, temos premios, e non só o do Auditorio de Galicia. Fernando Santos, un galerista portugués, comentaba a sorte que tiñamos en España, onde as distintas autonomías contan cun centro de arte contemporánea que merca arte, cando en Portugal iso non acontece.  
 
Os problemas de público
 
S.G.: Como conseguir máis público para o CGAC? Como poñer en valor esa colección para atraer visitantes?
 
M.V.H.: Nunca pensei que o CGAC puidera ter só 62.000 visitantes ao ano. O CGAC ten que ter máis público. Vicente Todoli explicoume que cando programaba sabía perfectamente que para presentar unha exposición dun autor complexo, se ten ao lado unha exposición de Andy Warhol, dun artista con capacidade de atraer público, moita xente vai visitala e vai gustar tamén dela. O CGAC ten unha historia propia e ten que respectala, o que supón respectar unha tradición que permitiu ver aquí importantísimas exposicións. Para unha xeración enteira de artistas mozos galegos foi moi importante poder ver un determinado número de exposicións, e esa é unha función do museo, se cadra máis importante que mostrar os artistas novos cando aínda están nunha fase incipiente da súa carreira. O CGAC ten un bo edificio, un presuposto bo, e ten obriga de facer un papel máis interventivo no contexto galego. Ten condicións para ter unha maior visibilidade. Agora está nunha especie de camisa de forza, principalmente en termos administrativos. Por iso é que o conselleiro de Cultura levou por primeira vez ao Consello da Xunta a tentativa de creación dun modelo xurídico diferente. Creo que o modelo de fundación é o que mellor lle serve ao CGAC.
 
PdL: O que lle diría a toda aquela persoa que queira apoiar un proxecto de centro de arte contemporánea importante para Galicia é que se esqueza da Cidade da Cultura, que apartemos completamente esa cousa terríbel. Canto ao público, a quen lles interesa conseguir máis visitantes é aos políticos porque consideran que son votos. Entendo que a política dun centro ou dun museo ten que chegar á xente, pero tampouco ten que esquecerse que está fundamentalmente para desenvolver a actividade ligada ao ámbito relacionado con ese centro. A arte non é para consumir senón que tanto o produtor como o destinatario deben de ser protagonistas do feito artístico. Se conseguimos que sexa máis xente a que se aproxime á arte contemporánea, se conseguimos ter programas pedagóxicos que o fagan posíbel, óptimo, pero se empezamos a obsesionarnos co público empezamos moi mal.
 
M.L.S.: Os museos teñen un público minoritario en xeral, en toda España. Outra cousa son as exposicións espectáculo. Entre as dúas hai termos medios aos que tamén o museo pode acceder. Ademais dos visitantes, eu falaría de participantes, aquelas persoas que participan en actividades que xera o propio museo como un lugar de encontro: unha clase de arte contemporánea, un proxecto pedagóxico… O MARCO, por exemplo, celebra os seus aniversarios.
 
S.G.: Ese é o modelo que segue Serralves coa organización de festas nas que abren toda a fin de semana. É unha estratexia para avanzar cos números. Outra cuestión é como o centro se relaciona co público para que, cando non haxa un evento, tamén acuda xente. A realidade formativa tamén mudou. Hoxe en día os que impartimos clase na universidade vemos que a busca de información se fai primeiro a través da rede e a xuventude non ve necesidade de acudir ao espazo público. Tamén mudou a realidade do público. Agora podemos acceder á cultura sen movernos da casa.
 
L.S.: Aquí non se practica mais noutros espazos, por exemplo no MOMA en Nova York, están a crear espazos na rede de tipo pedagóxicos que dalgunha maneira acaban levando ao visitante virtual a ser visitante real.
 
M.Q.M.: Non é certo que nos museos non haxa público. Ao mellor en Galicia temos ese problema, Santiago é pequeno e o CGAC tamén, pero en Madrid, no MOMA ou no Guggenheim non pasa iso. Non hai que buscar público como se traía a xente aos eventos políticos na época franquista. A arte segue sendo minoritaria, pero non ten porque estar rifada coa atención da xente. Fixéronse exposicións moi importantes no CGAC. Eu puiden ver a Boltansky, Vito Acconci, Kounellis… É cuestión de programación, dun traballo importante, de ofrecer algo con atractivo para o público.
 
L.S.: Estasme falando dunhas exposicións de Gloria Moure e punto.

M.Q.M.: Non quero dar nomes.
 
U.P.: Os medios de comunicación, as escolas e cada un de nós, temos responsabilidade en que os centros estean baleiros. Neste momento en Galicia hai exposicións boísimas nos centros e mesmo nas galerías, pero os medios informan máis do número de persoas que van aos centros que das claves precisas para interesármonos na obra deses artistas.
 
S.G. A arte precisa medios que a difundan e os medios fan o seu propio xogo. Moitas veces semella que as críticas van ligadas á contratación de publicidade.  As fundacións privadas teñen moita máis presenza e publicidade na rúa. Tamén hai que ter en conta que o público segue ligado ao turismo. O turista que vai a Madrid cre imprescindíbel pasar polo museo do Prado.

PdL: Moita da xente que entra no museo Reina Sofía son turistas e non saben o que están vendo. O que nós necesitamos é outra cousa, e iso ímolo conseguir con ese criterio pedagóxico que faga que a xente vaia interesándose pola arte contemporánea. A iso pode contribuir o centro de arte contemporánea. O CGAC, como buque insignia, ten que ter unha relación continua, flexíbel e moi próxima con todos os museos e centros de arte en Galicia. O CGAC ten a responsabilidade de difundir arte en Galicia, algo que nunca se fixo.
 

O texto completo pódese consultar no número 151 de TEMPOS NOVOS.
 

Temas relacionados: arte, centro, CGAC, contemporánea, galega, Olveira, produción, público, Von Hafe